Ölümün Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi

İÇİNDEKİLER İçindekiler..................................................................................................................... III Kısaltma Cetveli............................................................................................................ IX §1. GİRİŞ....................................................................................................................... 1 §2. MİRASIN AÇILMASI............................................................................................ 4 I. Mirasın açılmasından önceki hukukî durum.......................................................... 4 1. Genel olarak..................................................................................................... 4 2. Muhtemel mirasçıların hukukî durumu........................................................... 5 3. Muhtemel mirasçıların menfaatlerini korumaya yönelik işlemler..................... 7 a)Delil tespiti talebi = İhtiyaten delillerin toplanması...................................... 7 b)Tespit davası............................................................................................... 8 c)Tenkis davası ve iade (=denkleştirme) talebi............................................. 13 ç)Bir ölüme bağlı tasarrufun yokluk, butlan veya iptal edilebilirliğinin dava edilmesi............................................................................................. 14 d) Mirasbırakanın kısıtlanması talebi............................................................. 16 4. Muhtemel miras payının devrine yönelik sözleşmeler................................... 17 a)Genel olarak.............................................................................................. 17 b) Devir sözleşmesi ve şartları....................................................................... 18 aa) Sözleşmenin konusu ve içeriği............................................................ 18 bb) Devir sözleşmesinin şekli................................................................... 19 cc) Devir sözleşmesinin tarafları............................................................... 20 c)Mirasbırakanın devir sözleşmesi bakımından rolü..................................... 20 ç)Devir sözleşmesinin hükmü...................................................................... 22 5.Boşanmada, beklenen menfaatlerin zedelenmesi sebebiyle tazminat talebi ..23 II.Mirasın açılmasına sebebivet veren olay: Kişinin ölümü.................................... 26 III.Ölüm kavramı ve gerçekleştiği an.................................. :................................. 27 IV.Ölümün ispatı................................................................................................... 31 1. Genel olarak...................................... .......................................................... 31 2. Gaiplik durumunda....................................................................................... 32 V. Mirasın açıldığı yer................................... . ...................................................... 34 §3. MİRASBIRAKAN................................................................................................. 37 §4. MİRASÇI............................................................................................................... 38 I. Kavram................................................................................................................ 38 II.Mirasçılık ehliyeti.............................................................................................. 38 III.Mirasa çağrılma................................................................................................ 41 IV.Mirasçılık sıfatının kazanıldığı an..................................................................... 42 V.Mirasçılık sıfatında sonradan meydana gelen değişiklikler................................ 42 1. Genel olarak.................................................................................................. 42 2. Özel olarak boşanma veya evliliğin iptali davalarının sağ kalan eşin mirasçılığına etkisi........................................................................................... 45 a)Genel olarak............................................................................................. 45 b)Mirasbırakanın boşanma davası açmış olmasının sağ kalan eşin mirasçılığına etkisi 46 c)Mirasbırakanın iptal davası açmış olmasının sağ kalan eşin mirasçılığına etkisi 51 §5. TEREKENİN (MİRASÇI/MİRASÇILARA) KÜLLİ İNTİKALİ......................... 53 I. Yokolma yerine intikal....................................................................................... 53 II.Küllî intikal prensibi (Uni\ .rsalsukzession)...................................................... 53 1. Mirasbırakanın hukukî statüsünün devam ettirilmesi................................... 54 2. Malvarlığının "bir bütün olarak" intikali...................................................... 56 a)Genel olarak................................................................................................ 56 b)Cüzî intikal ve aynî etkili vasiyet yasağı...................................................... 57 c)Terekeye dahil tek mal için mirasçı atama imkânının bulunmaması............. 60 ç)Tek şekil..................................................................................................... 60 d) İntikalin aynı anda gerçekleşmesi................................................................ 61 e) İntikalin aynı sebebe (causa) bağlı olarak gerçekleşmesi............................. 62 f)Terekenin tek hak konusu haline gelmemesi............................................... 62 3. Küllî intikal prensibinin istisnaları............................................................... 63 a)intikali kabil olmayan hukukî durumlar....................................................... 63 b)Özel halefiyet halleri................................................................................... 63 III.Mirasın kanun gereği (eo ipso) kazanılması ve istisnaları................................ 64 1. Mirasın kazanılmasının genel olarak sonuçlan............................................ 64 2. Kanun gereği (eo ipso) kazanma................................................................. 66 3. Kanun gereği kazanma kuralının istisnaları........................................... ."... 70 a) Red imkânı ile birlikte kazanma................................................................... 70 b)Hükmi red................................................................................................... 72 c)Sonra gelen mirasçılar yararına red (MK m. 614)....................................... 73 ç)Gaibin ortaya çıkması (MK m. 585)............................................................ 75 §6. İNTİKALİ KABİL HUKUKİ STATÜLER............................................................ 77 I. Genel sınırlandırma............................................................................................ 77 İntikal eden sadece "malvarlığı" değildir...................................................... 78 Borçlar/Yükümlülükler............................................................................... 79 İntikal kabiliyetinin sınırları......................................................................... 80 II. Mirasbırakanın cesedi ve kişilik hakları............................................................. 81 Mirasbırakanın cesedi.................................................................................. 81 a)Genel olarak................................................................................................ 81 b) Organ ve doku nakli açısından durum........................................................ 83 2.Kişilik haklan.............................................................................................. 85 3. Vücut bütünlüğü veya kişilik haklarının mirasın açılmasından önce ihlalinden kaynaklanan talepler ., 88 4. Geride kalanlann kendilerine ait'tazminat talepleri....................................... 88 III.Aile hukuku kaynaklı hukukî statüler................................................ <........... 89 1. Şahıs hukukunu ilgilendiren aile hukuku ilişkileri....................................... 89 2. Doğrudan malvarlığını ilgilendiren aile hukuku ilişkileri............................. 92 IV.İdare yetkisi ve yasal temsil ilişkisi.................................................................... 94 V.Hukukî işlem ile verilen temsil yetkisi, tasarruf yetkisi ve inançlı işlem.............. 95 VI.Üyelik ve ortaklık hakları................................................................................... 97 1. Miras şirketinde bulunan ortaklık hissesi...................................................... 98 2. Dernek üyeliği ve Kooperatif ortaklığı.......................................................... 98 a)Dernek üyeliği........................................................................................... 98 b)Kooperatif ortaklığı................................................................................. 100 3. Vakıf........................................................................................................... 101 4. Şahıs ortaklıklanndaki ortaklık hissesi........................................................ 101 a)Adi ortaklık............................................................................................. 101 b)Kollektif ortaklık..................................................................................... 102 c)Komandit ortaklık.................................................................................... 105 aa) Mirasbırakanın komandite ortak sıfatını taşıması.............................. 105 bb) Mirasbırakanın komanditer ortak sıfatını taşıması............................ 105 5. Sermaye ortaklıkları.................................................................................... 106 a)Limited ortaklık payı............................................................................... 106 b)Anonim ortaklık payı.............................................................................. 108 VII.Ticari işletme ve Esnaf İşletmesi..................................................................... 111 VIII.Miras hukuku alanındaki hukukî statüler...................................................... 112 1. Genel olarak................................................................................................ 112 2. Miras hissesi............................................................................................... 114 3. Miras hukuku ile ilgili diğer hak ve yükümlülükler..................................... 116 IX.Eşya hukuku alanındaki hukukî statüler........................................................... 117 1. Temel kural: İntikale elverişli olma.............................................................. 117 2. Eşyaya bağlı sınırlı aynî haklar.................................................................... 117 3. 'Mirasbırakanın şahsına bağlı haklar............................................................ 118 4. "Tamamlanmamış" aynî hukukî statüler...................................................... 119 5. Ayni haklardan kaynaklanan borç ilişkileri................................................. 120 a)Malik ile sınırlı ayni hak sahibi arasındaki borç ilişkileri......................... 120 aa) Asli edim yükümlülükleri (Birincil hak ve yükümlülükler)............... 120 . bb) Tazminat talepleri (İkincil hak ve yükümlülükler)............................... 121 b)Birlikte hak sahibi olanlar arasındaki borç ilişkileri................................. 121 c) Ayni hak sahibi ve üçüncü kişiler arasındaki borç ilişkileri..................... 121 aa) Kaçınma Ve iade talepleri.................................................................. 121 bb) Tazminat talepleri.............................................................................. 122 X. Özel olarak zilyedliğin intikali........................................................................... 122 Genel olarak................................................................................................ 122 Zilyedliğin intikalinin şartları....................................................................... 123 Mirasçılar bakımından zilyedlik şekilleri..................................................... 124 İyi veya kötüniyetli zilyedlik....................................................................... 125 Zilyedliğin miras yoluyla kazanılmış olmasının sonuçları........................... 127 XI.Diğer hukukî görünüş şekilleri........................................................................ 128 XII. Fikri haklar..................................................................................................... 129 1. Genel olarak................................................................................................ 129 Ortak eser ve eser sahipleri birliği açısından durum................................... 130 Patent üzerindeki hakların durumu............................................................. 132 Manevi haklar bakımından durum.............................................................. 133 XIII.Rekabet hukukundan kaynaklanan korunma hakları......................................... 136 1. Yasadan kaynaklananlar.............................................. .. ............................ 136 2. Sözleşmeden kaynaklananlar.......................................................... i.......... 137 XIV. Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan haklar............................. 137 XV. Sözleşmeden kaynaklanan borç ilişkileri...................... .................................... 138 1. Genel olarak................................................................................................ 138 2. Eser meydana getirme, çalışma ve iş görme borcu doğuran sözleşmeler... 139 a)İş görme yükümlüsünün ölümü................................................................. 139 b) İş sahibi, vekâlet veren, işveren vs.nin ölümü............................................ 142 3. Tellallık sözleşmesi.................................................................................... 145 4. Kullanma ve yararlanma hakkı veren sözleşme ilişkileri (Kira ve ariyet sözleşmeleri) 145 5. Sigorta sözleşmeleri, banka mevduat sözleşmeleri..................................... 147 6. Ariyet, karz, vedia vb. hakkında ön sözleşmeler........................................ 149 7. Bağışlama sözleşmesi................................................................................. 150 XVI. Teminat hakları ve diğer fer'i hakların durumu.................................................. 151 XVII. Yenilik doğuran haklar ve benzerleri............................................................... 155 XVIII.Tamamlanmamış hukukî ilişkiler................................................................... 156 1. Genel bakış................................................................................................. 156 2. Konunun sınırlandırılması.......................................................................... 157 3.Ölüm sebebiyle yarıda kalmış (tamamlanamamış) hukukî işlemler............ 158 a)Genel olarak............................... .............................................................. 158 b) Temyiz kudretinden yoksunluk veya temsil yetkisi eksikliği...................... 160 aa) Mirasbırakan bakımından................................................................. 160 bb) Mirasçı bakımından......................................................................... 161 §7. MİRASIN KAZANILMASINDAN SONRAKİ HUKUKİ DURUM 162 I. Mirasın birden fazla mirasçı tarafından kazanılması.................................... 162 1. "İştirak halinde mülkiyet" konusu olarak tereke......................................... 162 a)Temel kural................................................................................................ 162 b) Terekeye dahil olduğu halde, ortaklığa dahil olmayan unsurlar.................. 163 2. Mirasçıların ortaklık hissesi....................................................................... 164 a)Kavram....................................................................................................... 164 b)Birlikte hareket kuralının istisnaları............................................................ 165 3. Miras ortaklığı için temsilci tayini............................................................... 169 a)Yasal idare ve temsil yetkisi....................................................................... 170 b)Sözleşmeye dayalı idare ve temsil yetkisi................................................... 173 II. Mirasın tek mirasçı tarafından kazanılmış olması....................................... 174 1. Terekenin, mirasçının şahsi malvarlığı içerisinde erimesi........................... 174 2. Bu.kuralın doğurduğu sonuçlar.................................................................. 174 3. İstisnalar..................................................................................................... 175 a) Terekenin bir önmirasçıya intikali ihtimalinde............................................ 175 b) Vasiyeti tenfiz memuru tayin edilmesi durumunda.................................. 176 4. Terekenin daha sonra, mirasçının şahsi malvarlığmdan ayrılması............ 176 a)Mirasın reddi veya mirasın kabulünün iptali durumunda......................... 176 b)Art mirasçılık durumunda........................................................................ 177 c)Geriye etkili diğer durumlar..................................................................... 177 ç)Terekenin resmi idaresi, resmi tasfiyeye tabi tutulması vb. suretiyle, sorumluluğa ve alacaklılara yönelik malvarlığının ayrılması 177 d)Miras hissesinin devrinin bu bakımdan etkisi.......................................... 178 5. Hukukî açıdan ayrılmış tereke.................................................................. 178 6. Terekenin bir bütün olarak tasarrufi işleme konu edilememesi................. 179 §8. GENEL SONUÇ VE DEĞERLENDİRME........................................................ 180 Yararlanılan Kaynaklar 202