Kurak ve Yarıkurak Bölgeler Jeomorfolojisi

Şekil Listesi ................................................................................................................... V Tablo Listesi ................................................................................................................ IX Önsöz ........................................................................................................................... XI 1.KURAK VE YARIKURAK BÖLGELER JEOMORFOLOJİSİNİN TEMEL BİLGİLERİ .............................................................................................................. 1 1.1. KURAK BÖLGELERİN TANIMI .................................................................. 3 1.1.1. Çöl ortamı.................................................................................................. 7 1.2. KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERİN GÜNÜMÜZDEKİ COĞRAFÎ DAĞILIŞI....................................................................................... 9 1.3. KURAKLIK NEDENLERİ ............................................................................ 12 1.3.1. Geç Senozoik Devirde Soğuma ve Kuraklık ........................................... 14 1.3.2. Pleistosen'de Çöl Çevrelerinden Glasiyal ve Plüviyal Devre İzleri ........ 17 2.KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERİ SINIRLAYICI FİZİKÎ KARAKTERLER.................................................................................................. 31 2.1. KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERİN TOPOGRAFİK KARAKTERLERİ ......................................................................................... 33 2.2. KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERDE İKLİM-BİTKİ ÖRTÜSÜ İLİŞKİLERİ.................................................................................................... 34 2.2.1. Kurak Bölgelerin Bitki Örtüsü................................................................ 44 2.2.2. Yarıkurak Bölgelerin Bitki Örtüsü.......................................................... 45 2.2.2.1. Savanlar ..................................................................................... 45 2.2.2.2. Step veya Preri Formasyonu ...................................................... 47 2.3. KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERDE DRENAJ KARAKTERİ .... 48 2.4. KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERDE TOPRAK TİPLERİ VE PEDOJENEZ.................................................................................................. 51 3.KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERDE ŞEKİLLENDİRİCİ ETKENLER-SÜREÇLER İLE BUNLARA BAĞLI OLARAK OLUŞAN TOPOGRAFYA ŞEKİLLERİ .............................................................................. 55 3.1. AKARSULARIN ROLÜ VE OUED'LER.................................................... 57 3.1.1. Kanyonlar ............................................................................................... 59 3.1.2. Oued'ler.................................................................................................. 61 3.2. SELLENMENİN ROLÜ ................................................................................ 62 3.2.1. Badlands Topografyası ........................................................................... 66 3.2.2. Pediment'ler ........................................................................................... 68 3.2.3. Glasi'ler .................................................................................................. 73 3.2.4. İnselberg'ler............................................................................................ 82 3.2.5. Bahada'lar............................................................................................... 86 3.3. MEKANİK PARÇALANMA VE KİMYASAL AYRIŞMA ....................... 88 3.3.1. Tafoni'ler ................................................................................................ 92 3.3.2. Kalkerli ve Çeşitli Tuzlu Kabuklar ......................................................... 93 3.3.3. Playa'lar.................................................................................................. 97 3.4. ÇAMUR SELLERİ ........................................................................................ 99 3.5. RÜZGÂRIN ROLÜ ........................................................................................ 99 3.5.1. Rüzgâr Aşındırması ..............................................................................100 3.5.1.1. Deflasyon .................................................................................101 3.5.1.1.1. Çöl Kaldırımları .......................................................113 3.5.1.2. Korrazyon ................................................................................114 3.5.1.2.1. Yardang'lar ..............................................................118 3.5.1.2.2. Façetalı Çakıllar .......................................................119 3.5.1.2.3. Şahitkayalar ve Mantarkayalar................................. 121 3.5.2. Rüzgâr Birikimi ....................................................................................123 3.5.2.1. Büyük Kum Birikimleri ...........................................................127 3.5.2.1.1. Kum Ovaları (kum örtüleri) .....................................127 3.5.2.1.2. Goze'ler ...................................................................129 3.5.2.1.3. Kumul Tarlaları (erg'ler) .........................................129 3.5.2.2. Lös Çökelleri ...........................................................................140 3.5.2.3. Lünet'ler ..................................................................................153 3.6. KURAK VE YARIKURAK BÖLGELERDE ZAMAN FAKTÖRÜ VE MORFOLOJİK GELİŞİM ..........................................................................153 3.7. AKDENİZ İKLİMİ BÖLGELERİNDE YARIKURAK İZLER ..............159 4.ANA ÇİZGİLERİYLE YERYÜZÜNDEKİ ÇÖLLERİN GENEL COĞRAFÎ ÖZELLİKLERİ...................................................................................................163 4.1. KALAHARİ-NAMİB ...................................................................................173 4.2. SAHRA ÇÖLÜ..............................................................................................175 4.3. SOMALİ-CHALBİ.......................................................................................177 4.4. ARABİSTAN ÇÖLÜ ....................................................................................179 4.5. İRAN ÇÖLÜ ................................................................................................. 181 4.6. TAR ÇÖLÜ ...................................................................................................182 4.7. ORTA ASYA: TÜRKİSTAN ÇÖLÜ ..........................................................183 4.8. ORTA ASYA: TAKLAMAKAN VE GOBİ GRUBU ................................185 4.8.1. Taklamakan Çölü..................................................................................186 4.8.2. Gobi Çölü .............................................................................................187 4.9. AVUSTRALYA ÇÖLLERİ .........................................................................188 4.10. MONTE-PATAGONYA ÇÖLLERİ ...........................................................193 4.10.1. Monte Çölü .........................................................................................193 4.10.2. Patagonya Çölü ...................................................................................194 4.11. ATAKAMA-PERU ÇÖLÜ ..........................................................................196 4.12. KUZEY AMERİKA ÇÖLLERİ ..................................................................198 BİBLİYOGRAFYA ................................................................................................. 203