Pratik Koyun ve Keçi Besleme Beslenme Hastalıkları

İÇİNDEKİLER

KOYUN VE KEÇİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ – KOYUN VE KEÇİ

IRKLARI – KURULACAK İŞLETMEDE DOĞRU HAYVAN IRKI SEÇİMİ. 13

Koyun ve keçi arasında benzerlik, fark ve sosyal ilişkiler………………………….. 14

Koyun ve keçi ırkları……………………………………………………………………… 18

Koyun ırkları………………………………………………………………………………. 18

Koyunlarda vücut yağları ve yağlı kuyruk özellikleri………………………………… 19

Yerli koyun ırkları………………………………………………………………………… 23

Akkaraman……………………………………………………………………………….. 23

Kangal Akkaraman………………………………………………………………………. 24

Güney Karaman………………………………………………………………………….. 25

Morkaraman (Kızılkaraman) ………………………………………………………….. 26

Dağlıç (Herek – Gıcık) …………………………………………………………………… 27

İvesi ……………………………………………………………………………………….. 28

Çine Çaparı……………………………………………………………………………….. 29

Sakız (Çeşme koyunu) ………………………………………………………………….. 30

Karagül…………………………………………………………………………………….. 31

Norduz…………………………………………………………………………………….. 32

Tuj………………………………………………………………………………………….. 33

Herik ………………………………………………………………………………………. 34

Hemşin…………………………………………………………………………………….. 35

Malya………………………………………………………………………………………. 36

Acıpayam………………………………………………………………………………….. 37

Kıvırcık……………………………………………………………………………………… 38

Karayaka………………………………………………………………………………….. 39

Gökçeada (İmroz) koyunu………………………………………………………………. 40

Karacabey Merinosu (Anadolu Merinosu) ………………………………………….. 41

Anadolu Merinosu……………………………………………………………………….. 42

Orta Anadolu Merinosu (Konya Merinosu) …………………………………………. 43

Ramlıç……………………………………………………………………………………… 44

Pırlak……………………………………………………………………………………….. 45

Karya………………………………………………………………………………………. 46

Polatlı koyunu…………………………………………………………………………….. 47

Bafra koyunu……………………………………………………………………………… 48

Eşme……………………………………………………………………………………….. 49

Karakaş …………………………………………………………………………………… 49

Koçeri ……………………………………………………………………………………… 49

Pırıt ………………………………………………………………………………………… 50

Şavak Akkaraman ……………………………………………………………………….. 50

Tahirova…………………………………………………………………………………… 50

Sönmez……………………………………………………………………………………. 51

Türkgeldi ………………………………………………………………………………….. 51

Çukurova koyunu ………………………………………………………………………… 51

Çukurova Asaf koyunu ………………………………………………………………….. 52

Zom………………………………………………………………………………………… 52

Hasak………………………………………………………………………………………. 52

Hasmer……………………………………………………………………………………. 53

Bandırma………………………………………………………………………………….. 53

Hamdani…………………………………………………………………………………… 53

Menemen…………………………………………………………………………………. 53

Kamakuyruk (Kama Kuyruk) …………………………………………………………… 54

Çandır ve Kesper…………………………………………………………………………. 54

Ödemiş koyunu…………………………………………………………………………… 54

Yabancı (kültür) koyun ırkları…………………………………………………………… 54

Merinos……………………………………………………………………………………. 55

Rambouillet………………………………………………………………………………. 56

Southdown………………………………………………………………………………… 56

Lincoln……………………………………………………………………………………… 57

Dorset……………………………………………………………………………………… 57

Suffolk……………………………………………………………………………………… 57

Callipyge…………………………………………………………………………………… 57

Keçi ırkları…………………………………………………………………………………. 60

Yerli keçi ırkları…………………………………………………………………………… 61

Ankara keçisi (Angora keçisi) (Tiftik keçisi) …………………………………………. 61

Ankara (renkli tiftik) keçisi……………………………………………………………… 62

Kıl keçisi (Kara keçi) …………………………………………………………………….. 63

Norduz Keçisi…………………………………………………………………………….. 64

Kilis keçisi…………………………………………………………………………………. 65

Halep keçisi (Şami keçisi = Şam keçisi = Damascus keçisi =

Suriye keçisi = Filistin keçisi) …………………………………………………………… 66

Honamlı keçisi……………………………………………………………………………. 67

Türk Saanen keçisi……………………………………………………………………….. 69

Gökçeada keçisi………………………………………………………………………….. 69

Akkeçi……………………………………………………………………………………… 69

İspir keçisi…………………………………………………………………………………. 70

Kaçkar keçisi……………………………………………………………………………… 70

Abaza keçisi………………………………………………………………………………. 70

Gürcü keçisi (Tiflis keçisi) (Kafkas keçisi) ……………………………………………. 70

Maltız keçisi (Malta keçisi) (Ada keçisi) ……………………………………………… 70

Yabancı (kültür) keçi ırkları…………………………………………………………….. 71

Hayvansal lifler (yün, tiftik, kaşmir, Angora ve diğerleri) ve özellikleri…………. 71

Kurulacak işletmelerde doğru hayvan ırkı seçimi…………………………………… 74

Ülkemiz koyunculuğunda verimi artırmak amacıyla yapılan

melezleme çalışmaları………………………………………………………………….. 77

Ülkemiz keçi yetiştiriciliğinde verimi artırmak amacıyla yapılan melezleme çalışmaları      78

Sürü içinde verim ve genetik kalitenin artırılması – ilgili teknik kavramlar.. 79

Romanov ırkı koyunların özellikleri ve ülkemiz şartlarına uygunluğu……………. 80

Ile de France ırkı koyunların özellikleri ve ülkemiz şartlarına uygunluğu……….. 82

Çoban ve önemi………………………………………………………………………….. 84

Çoban köpekleri………………………………………………………………………….. 85

Kaynaklar………………………………………………………………………………….. 86

KOYUN – KEÇİ BESLEME…………………………………………………………. 89

Koyun ve keçi beslemede kaliteli kaba yem ve kaliteli mera kavramları……….. 90

Kaynaklar………………………………………………………………………………….. 91

KOÇ BESLEME………………………………………………………………………… 92

Koç besleme (yaşama payı – koç katımı – flushing)………………………………… 92

Yaşama payı düzeyinde besleme……………………………………………………… 93

Koç katımı döneminde besleme ve flushing…………………………………………. 93

Koç katımına hazırlık dönemi………………………………………………………….. 94

Koç katımı ve flushing…………………………………………………………………… 95

Ülkemizde uygulanan flushing pratiği………………………………………………… 99

Koç katımında ve genel manada koyun başına kullanılacak koç sayısı………… 100

Yeni koçların sürüye katılması ve inbreeding depression……………………….. 102

Koçların yaşama payı ve koç katımı dönemlerindeki enerji-besin

madde ihtiyaç tabloları – açıklamalar……………………………………………….. 103

Koçların sürüden çıkarılma şartları………………………………………………….. 113

Koç beslemede örnek rasyonlar……………………………………………………… 114

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 115

ANAÇ KOYUN BESLEME………………………………………………………… 116

Koyunda puberta, östrus ve tohumlama yaşı……………………………………… 116

Yıl içinde birden fazla kuzulama sistemleri

(hızlandırılmış kuzulama sistemi – accelerated lambing) ……………………….. 119

Koyunda suni yolla mevsim dışı gebelik oluşturulması…………………………… 122

Koyunlarda kuzu döneminden başlamak üzere tohumlama

öncesi ve sonrası dönemde beklenen büyüme hızları……………………………. 124

Koç katımı öncesi hazırlık dönemi…………………………………………………… 124

Koyunlarda koç katımı döneminde besleme ve flushing…………………………. 125

Koyunda gebelik teşhisi……………………………………………………………….. 134

Gebe koyunların beslenmesi – ilk 100 gün………………………………………….. 135

Gebe koyunların beslenmesi – doğuma 50 gün kala……………………………… 137

Doğuma birkaç gün kala ve doğumda koyun besleme  ………………………….. 142

Laktasyondaki koyunların beslenmesi:  erken laktasyon (0-8 hafta)………….. 144

Laktasyondaki koyunların beslenmesi:  geç laktasyon (9-16 hafta)……………. 148

Koyunların sütten kesilmesi………………………………………………………….. 150

Doğum sonrası tekrar gebe kalma zamanlaması, şartları ve beslenme……… 150

Anaç koyunlar için yaşama payı, gebelik ve laktasyon dönemlerinde

enerji-besin madde ihtiyaç tabloları – açıklamalar……………………………….. 151

Anaç koyunlar için rasyon örnekleri…………………………………………………. 156

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 167

KUZU BESLEME…………………………………………………………………….. 169

Doğumdan itibaren sütten kesime kadar olan dönemde kuzu besleme……… 169

Kuzuların sütten kesilmesi……………………………………………………………. 181

Koyun sürüsünün yenilenmesi ve yeni kuzuların

sürüye katılması (replacement rate) ………………………………………………. 183

Kuzu büyütme programları…………………………………………………………… 184

Süt kuzusu beslenmesi………………………………………………………………… 186

Anaç (damızlık) olarak kullanılacak dişi kuzuların beslenmesi………………….. 187

Anaç (damızlık) olarak kullanılacak erkek kuzuların beslenmesi……………….. 188

Kasaplık kuzularda besi programları………………………………………………… 189

Kasaplık kuzularda büyüme hızları ve ırk karşılaştırmaları……………………… 194

Kasaplık kuzularda besleme metotları……………………………………………… 204

Uzun süreli kuzu besisi ve ekonomik değerlendirmesi –

Kurban Bayramı uygulaması…………………………………………………………. 206

Kuzu büyümesinde mera etkisi………………………………………………………. 209

Kaşak kuzu besisi………………………………………………………………………. 211

Dışardan besi amaçlı satın alınan kuzuların besisi……………………………….. 211

Yapağı verimi için kuzu besleme…………………………………………………….. 211

Kırkım…………………………………………………………………………………….. 214

Kuzularda ve toklularda büyüme oranları ve enerji-besin

madde ihtiyaç tabloları – açıklamalar……………………………………………….. 215

Kuzu başlangıç ve kuzu büyütme rasyon örnekleri……………………………….. 218

Kuzu besisine alınacak kuzular için rasyon örnekleri…………………………….. 222

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 235

KEÇİ BESLEME………………………………………………………………………. 241

Keçilerde yem tüketimi……………………………………………………………….. 243

Erkek ve dişi keçilerde puberta, östrus, tohumlama

yaşı ve tohumlama canlı ağırlıkları………………………………………………….. 246

Yıl içinde birden fazla oğlaklama sistemleri

(hızlandırılmış oğlaklama sistemi – accelerated kidding) ……………………….. 249

Doğumdan başlayarak üretim ömrünün sonlanmasına kadarki

dönemde erkek ve dişi keçi besleme……………………………………………….. 251

Doğumdan itibaren sütten kesim dönemine kadar oğlak besleme……………. 251

Oğlaklarda sütten kesim kriterleri………………………………………………….. 258

Sütten kesim – 6 ay yaş dönemi oğlak besleme

(damızlık erkek ve dişi keçi besleme) ………………………………………………. 259

Kasaplık keçi besleme (keçi besisi) ve keçi etinin özellikleri…………………….. 264

6 ay – çiftleşme dönemi dişi keçi besleme ve flushing…………………………… 267

Gebe keçilerin beslenmesi……………………………………………………………. 271

Laktasyondaki keçilerin beslenmesi………………………………………………… 274

Büyümekte olan dişi çepiçlerin gebelik ve laktasyon

enerji-besin madde ihtiyaçları……………………………………………………….. 279

Kuru dönemdeki keçilerin beslenmesi………………………………………………. 282

Yeni doğan oğlakların doğumdan itibaren gebe kalıp doğum

yapıncaya kadarki dönemde bir bütün halinde beslenme rejimleri……………. 284

Doğum sonrası tekrar gebe kalma zamanlaması, şartları ve beslenme……… 286

Damızlık teke besleme ve flushing………………………………………………….. 287

Keçi sürüsünün yenilenmesi – yeni oğlakların sürüye katılması

(replacement rate) ve ölüm oranları……………………………………………….. 291

Saanen keçisi beslenmesi…………………………………………………………….. 291

Keçi sütü ve insan sağlığı bakımından önemi……………………………………… 295

Keçi ve oğlakların enerji-besin madde ihtiyaç tabloları – açıklamalar…………. 297

Fiber üretimi için keçi besleme………………………………………………………. 308

Ankara (Angora) keçisi beslenmesi…………………………………………………. 308

Kaşmir (Cashmere) keçisi beslenmesi……………………………………………… 316

Keçi ve oğlaklar için rasyon örnekleri……………………………………………….. 318

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 347

KOYUN VE KEÇİ BESLEMEDE KULLANILAN

MERA VE DİĞER YEM KAYNAKLARI……………………………………….. 352

Hayvancılık işletmelerinde yıllık yem ihtiyacının belirlenmesi………………….. 352

Hayvancılık işletmelerinde yem için ayrılacak depo alan ölçüleri………………. 359

Çayır ve meralar……………………………………………………………………….. 364

Çayır ve meralarda zehirli bitkiler…………………………………………………… 367

Ülkemiz mera varlığı, özellikleri ve coğrafi bölgelere göre dağılımı…………… 369

Mera kalitesi …………………………………………………………………………… 372

Merada yem tüketimi ve hayvan performansı……………………………………. 378

Merada yem tüketiminin ölçülmesi…………………………………………………. 384

Koyun ve keçilerin merada otlama davranışları…………………………………… 386

Meraya ilave olarak yapılacak yem takviyesi ……………………………………… 388

Birim mera alanında bulundurulacak koyun-keçi sayısı hesaplaması…………. 393

Diğer yemler……………………………………………………………………………. 396

Silaj……………………………………………………………………………………….. 396

Şeker pancarı ve yan ürünleri………………………………………………………… 397

Şeker pancarı……………………………………………………………………………. 397

Şeker pancarı posası…………………………………………………………………… 398

Melas…………………………………………………………………………………….. 398

Şeker pancarı yaprakları………………………………………………………………. 398

Saman……………………………………………………………………………………. 399

Anız……………………………………………………………………………………….. 400

Mısır küspeleri………………………………………………………………………….. 401

Soya küspesi…………………………………………………………………………….. 401

Pamuk tohumu ve pamuk tohumu küspesi (Adana küspesi) …………………… 401

Ayçiçeği küspesi (AÇK) ………………………………………………………………… 401

Yonca ve Ryegrass otları……………………………………………………………… 402

Arpa………………………………………………………………………………………. 402

Tane yemlerine uygulanan kırma, öğütme ve peletlemenin etkisi…………….. 403

Ot ve samanı doğranmanın sindirim ve besin değerine etkisi………………….. 404

Diğer yemler……………………………………………………………………………. 404

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 405

BESLENMEYE BAĞLI KOYUN VE KEÇİ HASTALIKLARI……………….. 408

Rumen timpanisi (şişme) …………………………………………………………….. 408

Rumen asidozu…………………………………………………………………………. 409

Laminitis ve diğer ayak problemleri…………………………………………………. 410

Karaciğer apsesi……………………………………………………………………….. 412

Abomazum deplasmanı……………………………………………………………….. 412

Gebelik toksemisi (ketozis) (sleepy sickness)

(pregnancy toxemia) (twin-lamb/kid disease) ……………………………………. 413

Metabolik hastalıkların birbiri ile bağlantısı……………………………………….. 414

Hipokalsemi (peri-parturient hypocalcemia) (milk fever)

(lambing/kidding sickness) (downer ewe/doe syndrome) ……………………… 415

Beyaz kas hastalığı…………………………………………………………………….. 416

Koyunda bakır zehirlenmesi………………………………………………………….. 417

Keçilerde bakır yetersizliği (enzootic ataxia) (swayback) ………………………. 418

Magnezyum yetersizliği (hipomagnezemi) (çayır tetanisi)

(grass tetany = grass staggers) …………………………………………………….. 418

Keçilerde iyot yetersizliği – guatr (goiter in goats) ………………………………. 420

İdrar taşları (urinary calculi) (water belly) ………………………………………… 420

Ankara keçilerine Özel, strese bağlı düşükler

(abort) (nutritional abortion) ………………………………………………………… 422

Kolostrum yetersizliği…………………………………………………………………. 423

Sarkık oğlak sendromu (floppy kid syndrome) …………………………………….. 423

Enterotoksemi (aşırı yemeye bağlı hastalık = overeating disease)

(pulpy kidney) …………………………………………………………………………… 424

Botulism…………………………………………………………………………………. 425

Listeria (listeriosis) ……………………………………………………………………. 426

Keçi ve koyunda poliensefalomalasi – beyin doku

yumuşaması ve nekrozu (polioencephalomalacia) ………………………………. 427

Postitis (prepusyum yangısı) (sünnet derisi yangısı) (pizzle rot)……………….. 427

Koyun ve keçilerde beslenmeyi olumsuz etkileyen

parazitler ve koyun derisi ile ilgili ekonomik kayıplar…………………………….. 428

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 429

HAYVAN SAĞLIĞI VE SÜRÜ YÖNETİMİ……………………………………. 430

Sürü yönetimi…………………………………………………………………………… 430

Hayvan sağlığı………………………………………………………………………….. 432

Koyun ve kuzularda tavsiye edilen aşılama

programı ve paraziter mücadele……………………………………………………. 432

Kaynaklar………………………………………………………………………………… 433