Sevk Tarihi: 10.10.2026

Türk Özel Hukuku Cilt I Temel Kavramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri 

İÇİNDEKİLER VII

KISALTMALAR XVII

GİRİŞ

HUKUK KAVRAMI 1
TOPLUM YAŞAMI, DÜZEN VE GÜVEN GEREĞİ 1
TOPLUMU DÜZENLEYEN KURALLARIN TÜRLERİ 3
Ahlâk kuralları 3
Din kuralları 4
Görgü (nezaket) kuralları 4
Örf ve âdet kuralları 5
Özel olarak hukuk kuralları 5
Genel açıklamalar ve tanım 5
Hukuk kuralları ile toplumu düzenleyen diğer kurallar arasındaki ilişki 6
Yaptırım (müeyyide) 9
Genel olarak 9
Yaptırımın türleri 9
Ceza 10
Tazminat 10
Geçersizlik (hükümsüzlük) 12
Cebrî icra (zorla yerine getirme) 13
HUKUKUN ÇEŞİTLİ ANLAMLARI 14
POZİTİF (MÜSPET, YÜRÜRLÜKTEKİ) HUKUK 14
TARİHÎ HUKUK 14
YAZILI HUKUK (MEVZUAT) 14
YAZILI OLMAYAN HUKUK (ÖRF VE ÂDET HUKUKU) 15
İDEAL HUKUK 15
HUKUK BİLİMİ 15
HUKUKUN DALLARI VE MEDENÎ HUKUKUN BUNLAR İÇİNDEKİ YERİ 16
HUKUKUN DALLARI 16
İç hukuk-uluslararası (milletlerarası) hukuk 16
İç hukuk 16
Uluslararası (milletlerarası) hukuk 16

Maddî hukuk-usul hukuku (şeklî hukuk, yargılama hukuku) 16
Maddî hukuk 16
Usul hukuku 16
Kamu hukuku-özel hukuk 17
Genel olarak 17
Kamu hukukunun dalları 19
Anayasa hukuku 19
İdare hukuku 19
Ceza hukuku 19
Ceza muhakemesi hukuku 19
Medeni usul hukuku 19
İcra ve iflâs hukuku 20
İcra hukuku 20
İflâs hukuku 20
Uluslararası (milletlerarası) hukuk 20
Vergi hukuku ve kamu maliyesi 20
Genel kamu hukuku 21
Özel hukukun dalları 21
Medenî Hukuk 21
Borçlar hukuku 21
Ticaret hukuku 21
Milletlerarası özel hukuk (Uluslararası özel hukuk, devletler özel hukuku) 21
Fikrî hukuk 22
Karma nitelikteki hukuk dalları 22
İş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku 22
Toprak hukuku 22
Hava hukuku 22
MEDENÎ HUKUKUN ÖZEL HUKUK-KAMU HUKUKU AYIRIMINDAKİ
YERİ VE ANLAMI 22

Medenî Hukukun yeri 22
Medenî Hukukun anlamı 22
MEDENÎ HUKUKUN DÜZENLENİŞ TARZI VE BU SİSTEMLER
İÇİNDE TÜRK MEDENÎ HUKUKUNUN YERİ 23

ROMA/CERMEN HUKUK SİSTEMİ 23
ANGLOSAKSON HUKUK SİSTEMİ 25
İSLÂM HUKUKU 25
SOSYALİST HUKUK SİSTEMİ 26
TÜRKİYE’NİN BU SİSTEMLER İÇİNDEKİ YERİ 26
TÜRK MEDENÎ HUKUKUNUN DA İÇİNDE BULUNDUĞU ROMA/
CERMEN HUKUK SİSTEMİNDE KANUNLAŞTIRMA HAREKETLERİ 27

KANUNLAŞTIRMA KAVRAMI 27
KANUNLAŞTIRMA YÖNTEMLERİ 28
Kazuistik (meseleci) yöntem 28
Soyut (mücerret) sistem 28

MEDENÎ HUKUK ALANINDAKİ BAŞLICA KANUNLAŞTIRMA HAREKETLERİ 29
Prusya Devletleri Genel Land Kanunu
(Allgemeines Landrecht für die preussischen Staaten) 29

Fransız Medenî Kanunu (Code Civil Français, Ccfr) 29
Avusturya Medenî Kanunu (Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, ABGB) 29
Alman Medenî Kanunu (Bürgerliches Zivilgesetzbuch, BGB) 29
İsviçre Medenî Kanunu (Schweizerisches Zivilgesetzbuch, ZGB;
Code Civil Suisse, Ccs) 30

TÜRKİYE’DE KANUNLAŞTIRMA HAREKETLERİ, ÖZELLİKLE
MEDENÎ HUKUKUN VE BORÇLAR HUKUKUNUN GELİŞİMİ 32

CUMHURİYETİN KURULMASINDAN ÖNCEKİ DÖNEM 32
CUMHURİYET DÖNEMİ VE TÜRK MEDENÎ KANUNUNUN OLUŞUMU 33
TÜRK MEDENÎ KANUNUNUN BÜTÜNÜYLE DEĞERLENDİRİLMESİ 35
Genel olarak 35
Şekil bakımından değerlendirme 36
Esas yönünden değerlendirme 37
TÜRK BORÇLAR KANUNUNUN OLUŞUMU 39
Genel olarak değerlendirilmesi 39
Şekil yönünden değerlendirme 39
Esas bakımından değerlendirme 40
MEDENÎ KANUN VE BORÇLAR KANUNUNUN BÜTÜNLÜĞÜ 41
HUKUKUN KAYNAKLARI, ÖZELLİKLE MEDENÎ KANUNUN
YÜRÜRLÜK KAYNAKLARI 42

GENEL OLARAK 42
Yaratıcı kaynak 42
Yürürlük kaynakları 43
Bilgi kaynakları 43
MEDENÎ HUKUKUN YÜRÜRLÜK KAYNAKLARI 43
Asıl yürürlük kaynakları 44
(Teknik anlamda) Kanun 44
Kanunların hazırlanması 45
Kanunların özellikleri 46
Genellik 46
Süreklilik 47
Kanunların Anayasaya uygunluğu ve bunun denetlenmesi 47
İptal davası 48
Anayasa’ya aykırılık iddiasının def’i olarak ileri sürülmesi 49
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru 50
Kanun hükmünde kararname 51
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi 52
Tüzük 53

Yönetmelik 54
Tamamlayıcı hukuk kaynağı: Örf ve âdet hukuku 54
Örf ve âdet hukukunun tanımı 55
Örf ve âdet hukukunun unsurları 55
Maddî unsur 55
Manevî unsur 55
Hukukî unsur 56
Örf ve âdet hukukunun türleri 56
Yaygın ve yöresel örf ve âdet hukuku 56
Genel örf ve âdet hukuku, özel örf ve âdet hukuku 57
Alelâde örf ve âdet hukuku, ticarî örf ve âdet hukuku 57
Örf ve âdet hukukunun rolü 57
Kanun boşluklarını doldurmak 57
Kanun hükümlerini yorumlamak 58
Kanuna aykırı örf ve âdet 59
Sözleşme bir hukuk kaynağı mıdır? 59
ÖZEL OLARAK: MEDENÎ HUKUKUN TEMEL KAYNAKLARI OLAN
TÜRK MEDENÎ KANUNU VE TÜRK BORÇLAR KANUNU 60

TÜRK MEDENÎ KANUNU 60
Başlangıç 61
Kişiler Hukuku 61
Aile Hukuku 61
Miras Hukuku 62
Eşya Hukuku 62
TÜRK BORÇLAR KANUNU 62
MEDENÎ KANUNDA GENEL BÖLÜM MESELESİ: 5 63
MEDENÎ KANUNUN MADDESİNİN UYGULAMA ŞARTLARI 65
Bir özel hukuk ilişkisinin varlığı 65
Özel bir düzenlemenin bulunmaması 66
Hükmün örneksemeyle uygulanması 66
KANUNLARIN UYGULANMASI 67
GENEL OLARAK 67
KANUNLARIN YER İTİBARİYLE UYGULANMASI 68
KANUNLARIN ZAMAN İTİBARİYLE UYGULANMASI 69
Kanunların Yürürlüğe Girmesi ve Yürürlükten Kalkması 69
Kanunların Yürürlüğe Girmesi 69
Kanunların Yürürlükten Kalkması 70
Kanunların Zaman İtibariyle Uygulanmasına İlişkin Kurallar 72
KANUN HÜKÜMLERİNİN SÖZÜYLE VE ÖZÜYLE UYGULANMASI 78
Genel açıklama 78
Kanun hükümlerinin sözü itibariyle uygulanması 79
Kanun hükümlerinin düz anlam itibariyle uygulanması 79

Kanun hükümlerinin zıt anlam (mefhumu muhalif) itibariyle uygulanması 80
Kanun hükümlerinin atıf (yollama) yoluyla uygulanması 80
Kanun hükümlerinin özleri itibariyle uygulanması ve yorum 82
Kanun hükümlerinin özleri itibariyle uygulanmaları 82
Yorum 83
Tanım ve genel açıklamalar 83
Yorumun türleri 84
Yorum metotları 84
Söze göre (lafzî) yorum metodu 84
Sübjektif tarihî yorum metodu 85
Objektif tarihî yorum metodu 85
Objektif zamana uygun yorum metodu 86
Yorumda yararlanılacak araçlar 87
KANUN HÜKÜMLERİNİN NİTELİKLERİNE GÖRE UYGULANMASI 89
Genel hükümler-özel hükümler 89
Emredici hükümler- emredici olmayan hükümler 90
Emredici hukuk kuralları 90
Emredici olmayan hukuk kuralları 91
Yedek (tamamlayıcı) hükümler 92
Yorumlayıcı hukuk kuralları 92
KANUN HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASINDA HÂKİMİN
TAKDİR YETKİSİ 93

ŞARTLARDA TAKDİR YETKİSİ 94
HÜKÜMDE TAKDİR YETKİSİ 94
TAKDİR YETKİSİNİN KULLANILMASI 94
KANUNDA UYGULANABİLİR BİR HÜKÜM BULUNMAMASI
HÂLİNDE ÖRF VE ÂDET HUKUKUNUN UYGULANMASI 95

GİRİŞ 95
BOŞLUK 95
BOŞLUK VE HUKUK DIŞI ALAN 95
BOŞLUK VE MENFÎ ÇÖZÜM (NİTELİKLİ SUSMA) 96
BOŞLUK VE KANUNUN YETERSİZLİĞİ 97
BOŞLUK TÜRLERİ 98
Hüküm içi boşluk- kanun boşluğu 98
Hüküm içi boşluk 98
Kanun boşluğu 99
Gerçek boşluk 100
Açık boşluk 100
Örtülü boşluk 100
Gerçek olmayan boşluk 101
KANUN BOŞLUĞUNUN DOLDURULMASI YOLLARI 102
ÖRF VE ÂDET HUKUKUNUN UYGULANMASI 102

HÂKİMİN HUKUK YARATMASI 103
Genel olarak 103
Hâkimin hukuk yaratmasının şartları 103
Hâkimin hukuk yaratırken izleyeceği yöntem 104
Hâkimin hukuk yaratırken yararlanacağı araçlar 105
Hâkimin yarattığı hukukun uygulanması 106
HÂKİMİN HUKUKU UYGULARKEN BİLİMSEL GÖRÜŞLERDEN VE MAHKEME KARARLARINDAN YARARLANMASI 106
GENEL OLARAK 106
BİLİMSEL GÖRÜŞLER (ÖĞRETİ, DOKTRİN) 107
YARGI KARARLARI 108
HAK 109
HAKLARIN ÇEŞİTLERİ 112
DAYANDIĞI HUKUK DALINA GÖRE HAKLARIN AYIRIMI:
KAMU HUKUKU HAKLARI- ÖZEL HUKUK HAKLARI 112

NİTELİKLERİNE GÖRE HAKLARIN AYIRIMI: MUTLAK
HAKLAR-NİSBÎ (KİŞİSEL) HAKLAR 113

Mutlak haklar 113
Eşya üzerindeki mutlak haklar 114
Aynî haklar (maddî eşya üzerinde mutlak haklar) 115
Mülkiyet 116
İrtifak hakkı 117
Rehin hakkı 121
Taşınmaz yükü (gayrımenkul mükellefiyeti) 122
Fikrî haklar (maddî olmayan eşya üzerinde mutlak haklar) 123
Kişi üzerindeki mutlak haklar 125
Kişinin kendi üzerindeki mutlak hakları: Kişilik hakkı 125
Kişinin başkalarına ilişkin mutlak hakları: Velâyet ve vesayet 126
Nisbî haklar (Kişisel haklar) 127
Nisbî hakların çeşitleri 127
Alacak hakkı 127
Yenilik doğuran haklar 129
Borç ilişkisi dışındaki hukukî ilişkilerden doğan nisbî haklar 130
Etkisi güçlendirilmiş nisbî (kişisel) haklar 130
KONULARINA GÖRE HAKLAR: MALVARLIĞI HAKLARI- KİŞİ
VARLIĞI HAKLARI 133

Malvarlığı hakları 133
Kişi varlığı hakları 134
DEVİR EDİLEBİLMELERİNE GÖRE HAKLAR: DEVREDİLEBİLİR
HAKLAR-DEVREDİLEMEYEN HAKLAR 135

KULLANABİLECEK KİŞİLERE GÖRE HAKLAR: KİŞİYE SIKI SIKIYA
BAĞLI HAKLAR- BAŞKASINCA KULLANILABİLECEK HAKLAR 136

HAK SAHİBİNİN BELİRLENMESİ ŞEKLİNE GÖRE HAKLAR:
BAĞIMSIZ HAKLAR-BAĞLI HAKLAR 138

Bağımsız haklar 138
Bağlı haklar 139
Eşyaya bağlı haklar 140
Alacağa bağlı haklar 140
Sözleşmeye bağlı haklar 141
Bir topluluğa mensup olmaya bağlı haklar 141
SAĞLADIKLARI YETKİNİN İÇERİĞİNE GÖRE HAKLAR:
YARARLANMA HAKLARI-DÜZENLEME HAKLARI 141

Yararlanma hakları 141
Düzenleme hakları 142
Genel olarak 142
Yenilik doğuran haklar 142
Kavram 142
Yenilik doğuran hakların çeşitleri 143
Kurucu yenilik doğuran haklar 144
Değiştirici yenilik doğuran haklar 146
Bozucu yenilik doğuran haklar 146
Yenilik doğuran hakların kullanılması 147
Yenilik doğuran hakların ortak özellikleri 148
Yenilik doğuran haklar kullanılmakla sona ererler 148
Yenilik doğuran haklar kullanıldıktan sonra, buna ilişkin işlem
geri alınamaz. 148

Yenilik doğuran hakların kullanılması, kural olarak, şarta bağlanamaz. 150
Yenilik doğuran hakların kullanılmasını sınırlayan süreler hak
düşürücü süredir 151

Defi hakları 152
HAK SAHİBİ 153
HAKLARIN KAZANILMASI 154
HUKUKÎ OLAY 155
HUKUKÎ FİİL 156
HUKUKA UYGUN FİİLLER 157
İrade açıklamaları (irade açığa vurmaları) 157
Hukukî işlemler 157
Hukukî işlem benzeri fiiller 158
Maddî fiiller 158
Bilgi (tasavvur) açıklamaları 159
His açıklamaları 159
HUKUKÎ İŞLEM 160
Hukukî işlemin unsurları 160
İrade beyanı 161

İrade beyanının tanımı ve unsurları 161
İrade beyanının çeşitleri 163
Açık (sarih) irade beyanları-örtülü (zımnî) irade beyanları 163
Yöneltilmesi gerekli irade beyanları-yöneltilmesi gerekli olmayan
irade beyanları 166

Doğrudan irade beyanları-dolaylı irade beyanları 166
İrade beyanına hukukun uygun sonuç bağlaması 167
Hukukî işlemlerin çeşitleri 167
Gerekli irade beyanı sayısı açısından: Tek (bir) taraflı hukukî
işlem-iki veya çok taraflı hukukî işlemler 167

Tek (bir) taraflı hukukî işlemler 167
İki veya çok taraflı hukukî işlemler 168
Sözleşme 168
Borç sözleşmeleri 168
Medenî Hukukun diğer alanlarına ilişkin sözleşmeler 169
Karar 170
Sonuçlarına göre hukukî işlem çeşitleri 170
Hukukî işlemin sonuçlarını doğurduğu zamana göre: Sağlar arası
hukukî işlemler-Ölüme bağlı hukukî işlemler 170

Hukukî işlemin sonuçlarını doğurduğu değere göre çeşitleri-
Kişi varlığına ilişkin hukukî işlemler- Malvarlığına ilişkin hukukî işlemler 171

Kişi varlığına ilişkin hukukî işlemler 171
Malvarlığına ilişkin hukukî işlemler 171
Borçlandırıcı işlem 171
Tasarruf işlemi 173
Kazandırıcı işlem 175
Hukukî işlemin geçerlilik şartları 178
Bütün hukukî işlemlerde aranan geçerlilik şartları 179
Ehliyet 179
Hukukî işlem emredici hukuk kurallarına, genel ahlâka, kamu
düzenine, kişilik haklarına uygun olmalıdır 180

Hukukî işlemin konusunun imkânsız olmaması gerekir 180
Hukukî işlemin unsuru irade beyanı sağlıklı olmalıdır 180
Hukukî işlem muvazaalı olmamalıdır 181
Bazı hukukî işlemlerde aranan geçerlilik şartları 182
Hukukî işlemin geçerlilik şekline uyularak yapılması 182
Tasarruf işlemlerinde işlemi yapanın tasarruf yetkisinin bulunması 184
Sebebe bağlı tasarruf işlemlerinde geçerli bir hukukî sebebin varlığı 184
Tam iki taraflı (karşılıklı) sözleşmelerde aşırı yararlanma (gabin) bulunmaması 185
Genel işlem şartları içeren hukukî işlemlerde kanunun öngördüğü
sınırlara uyulması 185

Hukukî işlemlerin geçersizliği 185

Yokluk 186
Kesin hükümsüzlük 187
Kavram 187
Kesin hükümsüzlük sebepleri 188
Tahvil 189
İptal edilebilirlik 191
Noksanlık 193
Nisbî geçersizlik (Nisbî etkisizlik) 194
Kısmî geçersizlik 195
HAKLARIN KAZANILMASININ ŞEKİLLERİ 196
Aslen kazanma 196
Devren kazanma 196
Tesisen kazanma 198
HUKUKÎ İLİŞKİLERDE VE HAKLARIN KAZANILMASINDA
İYİNİYETİN ROLÜ 198

İYİNİYET KAVRAMI 198
İYİNİYETİN ROLÜ 199
Genel olarak 199
Hakların kazanılmasında iyiniyetin rolü 201
İyiniyetin arandığı zaman 204
İYİNİYETİN İSPATI 205
HAKLARIN KULLANILMASINDA SINIRLAR: DÜRÜSTLÜK KURALINA UYMA ZORUNLULUĞU VE HAKKIN KÖTÜYE
KULLANILMASI YASAĞI 206

GENEL OLARAK 206
DÜRÜSTLÜK KURALI 208
Dürüstlük kuralının anlamı 208
Dürüstlük kuralının uygulama alanı 208
Kanun hükümlerinin uygulanmasında dürüstlük kuralının rolü 209
Kanun hükümlerinin yorumlanmasında 209
Kanuna karşı hilenin önlenmesinde 210
Hukukî işlemlerde, özellikle de sözleşmelerde dürüstlük kuralının
uygulanması 212

Sözleşme yapma zorunluluğu 212
Sözleşmenin müzakeresinde özenli ve dürüst davranma yükümlülüğü 213
Tek taraflı hukukî işlemlerin yorumlanmasında ve özellikle de
sözleşmenin kurulmasında dürüstlük kuralının rolü 214

Sözleşmenin yorumlanması ve tamamlanmasında dürüstlük kuralının rolü 215
Sözleşmeden doğan borçların belirlenmesinde dürüstlük kuralının rolü 216
Sözleşmede değişiklik yapılmasında veya sona erdirilmesinde
dürüstlük kuralının rolü 217

HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI 220
Hakkın kötüye kullanılması yasağının anlamı 220

Hakkın kötüye kullanılması oluşturabilen durumlar 221
Hakkın kullanılmasında menfaatin bulunmaması 221
Hakkın kullanılmasındaki menfaatle, başkasının uğrayacağı zarar
arasında aşırı nispetsizlik bulunması 222

Çelişkili davranışta bulunulması (Uyandırılan güvene aykırı
davranışta bulunma) 223

Hakkın tanınmasındaki amaca aykırı kullanılması 224
Hakkın kötüye kullanılmasının yaptırımı 224
DÜRÜSTLÜK KURALI VE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI
YASAĞININ UYGULANMASININ ESASLARI 225

HAKLARIN KORUNMASI 226
TALEP 227
DÂVA 228
Dâva kavramı ve çeşitleri 228
Dâva karşısında dâvalının durumu 230
İddia ve savunmanın ispatı 232
İspat kavramı 232
İspat yükü 232
Genel kural 232
İstisnalar 233
Hayatın olağan akışına uygun olguların aksini ispat 233
Mâruf ve meşhur vakıaların ispatı 234
İspat yükünü kanunun özel olarak belirlediği hâller 234
Karineye dayanan ispat 235
Resmî sicil ve senetlere dayanan iddiaların ispatı 236
İkrar 237
CEBRÎ İCRA 238
HAK SAHİBİNİN HAKKINI KENDİSİNİN KORUMASI 239
HAKLARIN KAYBEDİLMESİ 240
KAVRAMLARA GÖRE ARAMA CETVELİ 243

MEVZUAT ARAMA CETVELİ 255

YARARLANILAN KAYNAKLAR 261